Otizm, doğuştan gelen, beynin ve sinir sisteminin farklı yapısından ya da işleyişinden kaynaklandığı kabul edilen karmaşık, nörolojik kaynaklı bir bozukluktur. Başkalarıyla etkileşimde bulunmayı engelleyerek kişinin kendi iç dünyasıyla baş başa kalmasına yol açan otizm, genellikle 3 yaştan önce ortaya çıkarak bireylerin sosyal iletişim, etkileşim ve davranışlarını olumsuz olarak etkilemektedir.

Otizmin nedenleri nelerdir?

Otizmde genetik etkenlerin rolünün olduğu gösterilmişse de, bozukluğun özgül kalıtım şekli henüz aydınlatılamamıştır. Genetik faktörlerin çevresel koşullarla ( yanlış beslenme, çevre kirliliği, kimyasal maddeler, yanlış ilaç kullanımı, mikrobik hastalıklar ) tetiklenebileceği düşünülmektedir. Bugünkü anlayışa göre otizm, merkezi sinir sistemini etkileyen bir veya birden fazla etken tarafından oluşturulan biyolojik bir bozukluktur.

Otizmin çocuk yetiştirme özellikleriyle veya ailenin sosyal ve ekonomik koşullarıyla ilişkisi yoktur, otizme her çeşit toplumda, ırkta ve ailede rastlanmaktadır. Otizm günümüzde en sık rastlanan gelişimsel bozukluklardan biridir.

Ne zaman otizmden şüphelenmeliyiz?

Dış görünümleri ile diğer çocuklardan farkı olmayan otizmli çocuklar; sosyal ilişkilerde güçlük, iletişim zorlukları ve sınırlı, yineleyici davranış ve ilgi takıntılarıyla diğer çocuklardan ayrılırlar.

Eğer çocuğunuzda aşağıdaki özellikler varsa;

v Yenidoğan döneminde, diğer bebeklerden farklı izlenimi yaratabilir. Annesine ihtiyaç duymuyor gibidir, nadiren ağlar veya sızlanır, sıklıkla uslu bebek olarak tanımlanır. Verilen çeşitli uyaranlara tepkisiz, kucaklamaya kayıtsız kalır ve uygun beden duruşunu alamaz. Anlaşılmaz bir huzursuzluğu vardır. Altı aydan sonra, normal bebekler gibi bir şeyler istemezler, annesine karşı ilgisizdir, gülümseme, agulama gibi ses çıkarma yoktur. Kucaklanmak istendiğinde beklenen beden duruşunu alamazlar, kucaklayana sarılmazlar, sosyal gülümsemeleri yoktur. Anormal göz teması sıktır, nesnelere doğrudan bakma yerine çevresel bakışları vardır. Bir yaşından sonra da, sevgi gösteremez ve gösterilen sevgiyi anlayamaz gibidir. Sözel veya sözel olmayan iletişim becerilerinden yoksundur.

v Yıkanma, üstünü değiştirme gibi günlük işlere tepki gösterebilir.

v Bazı otistik bebekler yattıkları yatağın veya bebek arabasının duvarlarını uzun süre tekmeleyebilir, bazıları ise kendilerini sallayabilir.

v Başka çocukların ilgisini çeken şeylere ilgi göstermez, ilgisi kendi alanına yöneliktir, dönen nesneler veya parlak eşyalara ( elektrik süpürgesi, çamaşır makinesi gibi ) ilgi gösterebilir.

v Ellerini kanat çırpar tarzda sallama, el sallama, parmak ucunda yürüme, başını vurma ve ellerini ısırma gibi kendine zarar verici davranışlarda bulunabilir.

v Garip ilgi alanları vardır. Ayakkabı numaraları, haritalar, telefon numaraları, doğum tarihleri gibi konulara özel ilgi gösterir.

v Günlük işleri hep aynı şekilde yapma, aynı yoldan eve gitme, yemekle ilgili uygulamaların aynı biçimde tekrarı, yeni giysilere karşı direnme, evde bazı cansız nesnelere aşırı duyarlık ve değişimlerine karşı çıkma, alışılmadık nesnelere ( kutular, şişe kapakları) bağlanma, cansız nesneleri koklama, tatma gibi garip davranışlar sergilerler.

v Bazı hareketleri taklit etmede zorlanırlar ve istenilen hareketin tam tersini yapabilirler.

v Kıyafetlerini uygun sıra ile giyemeyebilir. Örneğin kazağın üstüne gömleğini giymeye çalışabilir.

v Çevresindeki insanlara tepki vermeyebilir ve onlara yokmuş gibi davranabilir.

v Yürüdükleri yolların değiştirilmesine tepki gösterebilir, hep aynı yolu ve kaldırımı kullanmak isteyebilir.

v Yemekte seçici olabilirler, sadece et veya hamur işi dışında bir şey yemek istemeyebilirler.

v Tehlikenin farkında değillerdir. Araçlardan, yüksek yerlerden sakınılması gerektiğini bilemeyebilirler.

v Yaşıtları ile birlikte oynamazlar, oyun kurmada ve sürdürmede rol almazlar.

v Sözel İletişimde bozukluk; Normal çocuklarda ortalama 5-6 aylıkta agulama, 8-9 aylıkta heceleme, 1 yaşında iken anlamlı tek kelimeler, 2 yaşında iken ortalama 2-3 kelimelik cümlelerle konuşma başlamaktadır. Otistik çocukların önemli bir kesiminde bu basamakların hiç biri belirtilen zaman diliminde söz konusu değildir. Az bir kısmında da konuşma basamakları başlamış, ancak ilerleme gösterememiş veya gerilemiştir. Sonuçta otistik çocuklar 5 yaşına geldiğinde % 50-75 ‘inde konuşma gelişmemiştir. Geri kalan grupta ise konuşma gelişmesine rağmen, konuşmalar monoton ve söylenenleri tekrarlama biçimindedir.”Adın ne” sorusuna “adın ne” olarak karşılık verirler veya televizyondan duyduğu her hangi bir sözü uygun olmayan bir ortamda aynen tekrarlayabilir.

v Şahıs zamirlerini karıştırırlar “ben” yerine “sen” kullanırlar.

v Normal bir konuşmada gözlenen tonlamalar yerine mekanik ve tek düze bir ses tonuyla konuşma gözlenir.

v Diğerleri tarafından başlatılan konuşmaya tepki vermezler, adı seslenildiğinde bakmaz veya duymuyormuş izlenimini yaratırlar.

v Oyuncaklarıyla evcilik, okulculuk, doktorculuk gibi hayali oyunlar oynamazlar, topu zıplatmak yerine devamlı eliyle vurabilirler. Küçük yaşlarda “ce-e “gibi sosyal oyunlara karşı ilgi göstermezler.

Özetle; Eğer çocuğunuz:

v Başkalarıyla göz teması kurmuyorsa,

v İsmini söylediğinizde bakmıyorsa,

v Söyleneni işitmiyor gibi davranıyorsa,

v Parmağı ile istediği şeyi göstermiyorsa,

v Oyuncakları ile oynamayı bilmiyorsa,

v Yaşıtlarının oynadığı oyunlara ilgi göstermiyorsa,

v Bazı sözleri tekrar tekrar ve ilişkisiz ortamlarda söylüyorsa,

v Konuşmada yaşıtlarının gerisinde kalmışsa,

v Sallanmak, çırpınmak gibi garip hareketleri varsa,

v Aşırı hareketli, hep kendi bildiğince davranıyorsa,

v Gözleri bir şeye takılıp kalıyorsa,

v Bazı eşyaları döndürmek, sıraya dizmek gibi sıra dışı hareketler yapıyorsa,

v Günlük yaşamındaki düzen değişikliklerine aşırı tepki veriyorsa,

Otizm açısından değerlendirme yapmak gerekir.

Kaynaklar:

1-Lisa. A.Ruble, Otizm Spektrumu Bozuklukları, Osborne Pediatri,1565-1570

2-Mukaddes Nahit, Yaygın Gelişimsel Bozukluklar, Çocuk ve Ergen Psikiyatrisi, 798-816

3-Özusta Şeniz, Otizm, Çocuk Ruh Sağlığı, Katkı,850-859

4-Yorbık Özgür, Otistik Bozukluklar, Psikiyatri, 798-816, 2007

5-www.otizmplatformu.org

6-www.tohumotizm.org.